"Müllers stukken en hun ensceneringen reflecteren de veranderingen in de tweede helft van de vorige eeuw, ze begeleiden ons in de wereld waarin wij nu leven." Stephan Suschke
Sam Bogaerts vertaalde en regisseerde o.a. voor de Bloedgroep: Kwartet, de Hamletmachine, Herakles II en Herakles XIII, Anatomie Titus Fall of Rome, Verkommerde Oever / Medeamateriaal / Landschap met Argonauten en Germania 3. Op deze archiefpagina staan fragmenten van enkele vertalingen.
Op latere leeftijd stichtte Müller nog een nieuw gezin. Drie jaar later, in 1995, overleed hij aan keelkanker. Zijn dochtertje was toen drie jaar. In een ziekenhuiskamer schreef hij zijn laatste literaire woorden: droomtekst.
links naar een paar interessante H.M. webpagina's
- Universitätsbibliothek der FU Berlin
- Goethe instituut
- Internationale Heiner Müller Gesellschaft
- een korte biografie (Duits)
- Davids Welt (uitgebreide informatie, Duits)
- Alexander Verlag Berlin
biografie
Heiner Müller: Duits toneelschrijver, schrijver, film- en theaterregisseur (Eppendorf, 9 januari 1929 ~ Berlin, 30 december 1995)
Heiner Müller werd in 1929 in Eppendorf in de provincie Saksen geboren. Zijn vader, een ambtenaar, werd later omwille van zijn sociaal-democratische overtuiging naar een concentratiekamp gestuurd. In 1944/45 werd Heiner Müller opgeroepen voor de verplichte arbeid en later voor de Volkssturm. Hij werd door de Amerikanen krijgsgevangen genomen. In 1947 ging hij bij de Socialistische Eenheidspartij en werkte hij als hulp-bibliothecaris in Frankenberg. In 1949 nam hij deel aan een cursus creatief schrijven in Radebeul nabij Dresden. Vanaf 1950 werkte hij als literair recensent voor het tijdschrift Sonntag en vanaf 1953 ook voor Neue Deutsche Literatur. Na een uitzonderlijk kort eerste huwelijk trouwde hij in 1954 met Ingeborg Schwenkner (zij zou in 1966 zelfmoord plegen). In 1954/55 werd hij lid van het academisch personeel van het Deutscher Schriftsteller-Verband (DSV), in 1957/58 redacteur van het tijdschrift Junge Kunst.
Hij debuteerde als toneelschrijver aan de Berliner Volksbühne met een collage van scènes uit reportages over de Oktoberrevolutie, Zehn Tage, die die Welt erschütterten. Hij werd in 1958/59 deel van de staf van het Maxim Gorki Theater in Berlijn; van dan af kon hij van zijn pen leven. In 1958 gingen zijn stukken Der Lohndrücker and Die Korrektur in première: beide gingen over de opbouw van de socialistische maatschappij. Ze handelden over het conflict tussen de Partij en de arbeidersklasse aan de ene kant en het conflict tussen de noodzaak van productie en persoonlijke belangen aan de andere kant. Na de eerste voorstelling van zijn stuk over landbouw tussen landhervorming en collectivisering, Die Umsiedlerin (1961), werd Müller ervan beschuldigd de waarheid onjuist voor te stellen. Hij werd uit de Vereniging voor Schrijvers gezet. In 1964 herschreef hij het gebande stuk. In 1976 mocht hij het opvoeren onder de titel Die Bauern.
Hij werd weer het slachtoffer van kritiek bij de elfde bijeenkomst van het centrale comité van de Socialistische Eenheidspartij van Duitsland in 1965. Zijn stuk Der Bau, dat gaat over de socialistische maatschappij in opbouw, werd nog voor het in première ging geband. In 1967 trouwde hij in Bulgarije met Ginka Tscholakowa. Van 1970 tot 1976 werkte hij als dramaturg voor het Berliner Ensemble. Voorstellingen van zijn drama Mauser, dat gebaseerd is op Brechts Maßnahme en vragen oproept over de rechtvaardiging van het gebruik van gewelddadige politieke middelen voor de revolutie, werden in de DDR verboden. In 1975 werd het stuk voor de eerste keer in de Verenigde Staten opgevoerd. In 1980 werd het in Keulen opgevoerd, de eerste voorstelling ervan in Duitsland. De jaren daarna ontwikkelde hij in zijn stukken een grote interesse voor de antieke mythologie. Hierdoor kon de partij zijn stukken niet meer bekritiseren.
In 1975 reisde hij naar de Verenigde Staten en doceerde hij aan de Universiteit van Texas in Austin. In 1976 ging hij aan de slag als drama-adviseur bij de Berliner Volksbühne. In hetzelfde jaar behoorde hij tot diegenen die een petitie ondertekenden tegen de verbanning van de singer-songwriter Wolf Biermann uit de DDR. In 1979 werd Hamletmaschine in Essen voor het eerst in het Duits opgevoerd. Het stuk is een verwerping van de rationele concepten van de geschiedenis.
In 1980 kreeg Müller de toelating om vrij tussen de twee Duitslanden heen en weer te reizen. In 1985 kreeg hij de Georg Büchner Prijs. In 1988 werd hij weer toegelaten tot de Vereniging voor Schrijvers van de DDR. Na de val van de DDR in 1989 hield Müller een speech op de Alexanderplatz. Na de Wende werkte hij voornamelijk als regisseur van o.a. Hamlet/Hamletmaschine, een acht uur durende theatermarathon opgevoerd in het Deutsches Theater in Berlijn in 1990. In 1990 lanceerde Frankfurt/Main het festival Experimenta ter ere van Heiner Müller. Tweederde van zijn stukken werden toen opgevoerd door gezelschappen uit Oost- en West-Duitsland. Dit festival is de enige uitgebreide presentatie van het werk van één enkele artiest ...
In 1992 werd hij lid van het vijfkoppige management van het Berliner Ensemble en huwde hij met Brigitte Maria Mayer. In 1993 debuteerde hij als operaregisseur in Bayreuth met Tristan en Isolde. Toen bekend werd dat hij op de lijst van de Stasi stond als 'officieuze collaborateur' veroorzaakte dat heel wat opschudding. Hij gaf toe dat hij regelmatig contact had met de Stasi, maar verder onderzoek wees uit dat zijn collaboratie niemand schade had toegebracht. Hij had zijn vrienden niet verraden en kon zelfs een aantal collega’s helpen. Nadat zijn collega’s met pensioen waren gegaan werd hij in 1995 de enige artistiek leider van het Berliner Ensemble. Hij stierf op 30 december 1995 in Berlijn aan kanker.
Bronnen: Hausschild, Jan-Christoph. 2000. Heiner Müller. Reinbek b. Hamburg
biographie
vertaling in voorbereiding
Heiner Müller, geboren am 9. Januar 1929 in Eppendorf (Sachsen) als Sohn eines sozialdemokratischen Verwaltungsangestellten. Wegen seiner kommunistischen Gesinnung wird der Vater von den Nationalsozialisten interniert; lange Zeit ist er arbeitslos. "Die Armut war Gast im Hause der Eltern." Müller fühlt sich als Sachse und Sohn eines 'Kommunisten' fremd in Mecklenburg: "Man war Ausländer. Schon als Kind kommt Heiner Müller durch seinen Vater in Kontakt mit Literatur. "Ich habe den ganzen Schiller gelesen (...). Und von da an wollte ich schreiben." Ende 1944 wird Müller im 'Volkssturm' zum Reichsarbeitsdienst eingezogen. Nach Kriegsende entkommt er der amerikanischen Gefangenschaft. Er kehrt in das von russischen Soldaten besetzte Mecklenburg zurück. Müller, zunächst mit der Entnazifizierung von Bibliotheken beschäftigt, wird Beamter im Landratsamt in Waren: Er berät Landwirte, die von der Bodenreform durch die Sowjets betroffen sind. Seine Erfahrungen werden Material für Die Umsiedlerin und weitere Stücke. Später recherchiert Müller immer wieder im Milieu der Arbeiter und Bauern für seine Arbeiten.
1947 kehrt er mit seiner Familie nach Sachsen zurück, wo er die Oberschule beendet. Er besucht einen Schriftstellerlehrgang und wird Mitglied des 'Kulturbundes'. Müller arbeitet in der Stadtbücherei in Frankenberg und wird in der SED Literaturobmann. Seine Eltern fliehen 1951 in den Westen, er geht nach Ostberlin. Dort schreibt er als Redakteur beim »Sonntag« Rezensionen. Müller lernt Brecht kennen, wird aber nicht am Berliner Ensemble aufgenommen.
Seit 1950 entstehen erste literarische Texte. Müller arbeitet beim Literaturverband, später als Redakteur der Monatszeitschrift Junge Kunst und kommt in Kontakt mit jungen DDR-Autoren. Sein erstes Drama, Die Schlacht, beginnt er 1951. Der Lohndrücker wird kurz nach seiner Entstehung veröffentlicht und führt zu Diskussionen, da das Stück den Anforderungen des sozialistischen Realismus der SED-Kulturabteilung nicht genügt. »Die Korrektur« wird zunächst verboten. Doch 1959 verleiht die Akademie der Künste ihm und seiner Frau den Heinrich-Mann-Preis für die beiden Stücke.
Müllers Frau schreibt Kinderbücher und recherchiert für seine Stücke. Die beiden reisen nach Bulgarien - die erste Auslandsreise.
Müller, der zunächst Auftragsarbeiten verfaßt, wird Dramaturg am Berliner Maxim-Gorki-Theater. Er schreibt das Drama Die Umsiedlerin, das von Studenten als Auftakt zu einer internationalen Theaterwoche aufgeführt wird. Die Aufführung des kritischen Stücks wird als 'konterrevolution'rer' Angriff auf den Staat verstanden. Müller wird gezwungen, eine erniedrigende Selbstkritik zu verfassen. Trotzdem folgt 1961 sein Ausschluß aus dem Schriftstellerverband. Im gleichen Jahr stellt er Philoktet fertig. Sein Stück Der Bau (1964) wird verboten. Unter dem Pseudonym Max Messer schreibt er Honorararbeiten.
Seine Frau Inge wird in den folgenden Jahren zunehmend depressiv. Nach mehreren gescheiterten Suizidversuchen begeht sie 1966 Selbstmord. Im gleichen Jahr entsteht Ouml;dipus Tyrann. Müller heiratet die Bulgarin Ginka Tscholakowa. Er reist mehrmals nach Bulgarien und verfaßt dort Der Horatier.
1970 schreibt Müller Mauser - das Stück bleibt bis zum Ende der DDR verboten.
1971 bearbeitet er das 1956 angefangene Drama Germania Tod in Berlin.
1972 übersetzt und inszeniert er Shakespeares Macbeth.
Zu Anfang der siebziger Jahre wird Müller von der neuen Intendantin des Berliner Ensembles, Ruth Berghaus, als dramaturgischer Mitarbeiter engagiert. Sie inszeniert 1973 seine Theaterbearbeitung Zement. 1974 schreibt Müller Die Schlacht sowie raktor. 1975 reist Müller für neun Monate in die USA: "Meine Grunderfahrung in den USA war die Landschaft, zum ersten Mal in meinem Leben hatte ich ein Gefühl für Landschaft, für den Raum." Er lehrt an der Universität in Austin, Texas. 1976 wechselt Müller zur Berliner Volksbühne. 1976/77 entsteht in Bulgarien Leben Gundlings Friedrich von Preußen Lessings Schlaf Traum Schrei sowie Die Hamletmaschine. 1978: Zweite USA-Reise.Fatzer-Material entsteht aus einer Brecht-Vorlage. 1979 verarbeitet er Anna Seghers Das Licht auf dem Galgen in Der Auftrag nach einem Aufenthalt in Mexiko und Puerto Rico. Müller erhält den Münchner Preis für Drama für Germania Tod in Berlin. Quartett entsteht 1981.
Weitere Werke und Daten: 1982 Verkommenes Ufer Medeamaterial Landschaft mit Argonauten und Quartett. 1984: Bildbeschreibung. Szenarium, Wolokolamsker Chaussee 1 1985: Anatomie Titus Fall of Rome, Georg-Büchner-Preis. 1986: DDR-Nationalpreis 1. Klasse. Nach dem Zusammenbruch des Ostblocks wendet sich Müller der Arbeit als Regisseur und Intendant zu. 1990: Inszenierung Hamlet / Hamletmaschine am Deutschen Theater Berlin. 1991: Inszenierung Tristan und Isolde in Bayreuth. 1992: Die Autobiographie Krieg ohne Schlacht erscheint. In Interviewform diktiert, führt sie zu Kontroversen. Müller wird künstlerischer Direktor am Berliner Ensemble. 1993 wird Müller vorgeworfen, mit der DDR-Staatssicherheit zusammengearbeitet zu haben. Es kommt zu Diskussionen unter den Kulturjournalisten. Müller veröffentlicht das Gedicht »Mommsens Block«. 1995 arbeitet Müller in Kalifornien an Germania 3. Gespenster am toten Mann. Er plant, das Stück bis März 1996 zu inszenieren. Doch am 30.12.1995 stirbt Heiner Müller in Berlin an Krebs.
